AZƏRBAYCAN DASTANI - XARI BÜLBÜL
1
Orda al günəşə salaraq pərdə
Əlçim buludlardan naxış cızılmış,
Yenisey suları baş alan yerdə
Kitabələr yatır türkcə yazılmış.
Bəlkə bu yerlərdə oğuz elini
İlk ozan- şüarlar sözlə oxşayıb,
Mizrabla döyərək qopuz telini,
Sibir küləyilə mahnılar yayıb.
Dənizdən- dənizə geniş diyarda,
Türkün Xaqanlığı yenilməz idi,
O sonsuz çöllərdə, o səhralarda
Oğuz köhlənləri sədd bilməz idi.
Aşin ilə Sibir-Xanın halisi,
Mənə Turan şəhərindən tanışdı,
Onlar olub bu yerlərin valisi,
Pıçıldayan otlar mənə danışdı...
Qədim Tenqridən bir cüt məğrur dağ,
İlahi simalı Altay və Sayan,
Uzaqdan-uzağa bir doğma sayaq,
Səni seyr edirlər, Can Azərbaycan!...
Soraq ver, gəl söylə, ey Dədə-Qorqud,
Sizin hər sözünüz müdrik kəlmədi,
Nəsildən-nəsilə keçdi hər öyüd,
Nə zaman, nə tarix silə bilmədi.
Ey sülh ilə xeyir carçısı söylə,
Necə əsrlərdən bu ziya çatdı?
Müdrik Cavanşirin etdiyi səylə
Daşqurançı salnamələr yaratdı.
Vardı səkkizinci yüzildən qalan
Ziyarətdən Arazacan məmləkət,
Orda torpağı da müqəddəs olan,
Cəbrayıl-Ataya var idi hörmət.
Babək al bayrağı qaldırıb başa,
Sərkərdəlik etdi bu məğrur elə,
Xalq onun ardınca girdi savaşa,
Azəri dilində şərqilər ilə.
Zaman, tarix keçdi başqa dövrana,
Səlcid, Sələridlər oldular hakim,
Bərdəyə, Gəncəyə, Təbriz, Zəncana
Sonra Rəvvadidlər sülalə təki.
Onlar da görürdü hər şeyi, qərəz,
Ölkə sənə vətən olarsa əgər,
Xalqı qarət etmək xeyir gətirməz,
Diqqət ilə qayğı uğur gətirər.
Yaxşı xatırlayır Bağdad şəhəri,
Oğuzun dilini şirin kəlmədən,
Toğrul bəy etdiyi yürüşdən bəri,
Şərqə yayılırdı sərhəd bilmədən.
Quran surəsi tək səslənir dəniz,
Dənizlə həmahəng gilavar idi,
Vaxtilə qul olmuş məğrur Eldəniz
Arrana ən yaxşı hökmdar idi.
O da cəm eylədi bu torpaqları,
Bir ölkə yaratdı, birgə getdilər,
Və haqlı olaraq bu gen diyarı
Məğrur "El" sözüylə təmsil etdilər.
O vaxtlar öz ölməz əsərləriylə
O şair, o müdrik, dahi Nizami
Gəncədən dünyaya edib hədiyyə,
Tarixə yazdırdı məşhur "Xəmsə"ni.
Xaqani yaradıb qəsidə cəmi,
İnsan qəlblərini fəth edən zaman,
Xarüqələr yapdı memar Əcəmi,
Onunla fəxr etdi şanlı Naxçıvan.
2
Fırlanırdı dövran, keçirdi zaman,
İbrahim Dərbəndi hökmü, qərarı,
Ötən əsrlərin qovğalarından
Xilas eyləmişdi Şirvanlıları.
Oxu şair, oxu, səslənsin rübab,
Heç bir edam kəsə bilməz səsini,
Səndə "sığzr iki cahan" bu xitab,
Səninləyik İmadəddin Nəsimi!...
Xatirələr əgər olsa imdadım,
Yazardım adına bir böyük dastan,
Qara Yuluk Osman olmuş əcdadım,
Onun müttəfiqi idi Temirlan.
Sonra hakim oldu onun nəvəsi,
Zirvədən yayılan bir şölə sayaq,
Uzun Həsən idi "El" sərkədəsi,
Birləşdi torpağa minlərlə torpaq.
Elə bil gün çıxdı, yox idi tayı,
Yaydı məmləkətə bülbül səsini,
Məşhur oldu Şah İsmayıl Xətai,
Həm padişah kimi, həm şair kimi.
Göylərin, yerlərin şahənşahları,
Şah Təhmasib idi, Şah Abbas idi,
Dahi Fuzulinin hicran "ahları"
Şirvana, Şiraza bir miras idi.
Xalqımız qorudu bu inci, varı,
Obadan- obaya gəzdi hər yanı,
O, Sarı Aşığın bayatıları,
Bir də "Koroğlu" tək ölməz dastanı.
Parladı Nadirin şahlıq çırağı,
Hər yürüşü aparırdı zəfərə,
Əfsanələr oldu onun sorağı,
Yayıldı gör neçə yüzilliklərə.
Pənah Əli Xanın Qarabağ ilə
Taleyi də birdi, qəlbi də birdi,
O gözəl Şuşaya kim etsə həmlə
İgidliklə döyüşlərə girirdi.
Molla Pənah Vaqif kimi şəxsiyyət
Həm şair olmuşdu, həm də ki vəzir,
Hamı o dahidən alırdı ibrət,
Adına dillərdə dastanlar gəzir.
Xatirimizdədir o şanlı xanlar,
Çələbi, Cavad Xan, bir də Fətəli,
Onlardı çəkərək gözəl planlar,
Oldular tarixin parlaq məşəli.
Xatirimizdədir o dövr, o zaman,
Bizim yaddaşlardan silinməz bir an,
İbrahim Xəlil Xan- mötəbər insan,
Nə də uyuduğu müqəddəs məkan.
Natəvan, Axundov və Bakıxanov,
Dillər xəzinəsi Mirzə Cəfərin,
Ürəklərdən gələn o atəş, alov,
Ulduzdan ucaydı, dəryadan dərin.
Bayrağı yellənir Azərbaycanın,
Xışıldayır sanki qulaqlarımda,
Səslənir çıxışı Əlimərdanın,
Gah da Rəsulzadə dodaqlarında.
Bizə xatırladır hər nurlu sabah,
Yaddaşlarda qalıb tarixdən bəri,
Hacı Zeynalabdın- böyük xeyirxah,
Həm Mikayıl Müşviq, həm Pişəvəri...
Mehmandarov ilə Həzi Aslanov,
Həm Rostropoviç, həm Əhməd Cavad,
Hacıbəyov, Xoyski, Nərimanov
Yazıblar tarixə şərəfli bir ad!
3
Bu sırada Qarayev və Salmanov,
Rza və Orucov, həm Lütvizadə,
Aqarunov ilə Zakir Həsənov
Tanındı dünyada, həm də ölkədə.
Behbudovla Bülbül bir də Niyazi,
Maqomayev ilə Bədəlbəylilər,
Ürəkləri fəth edirdi musiqi,
Tanrıya da xoşdu insanlar qədər.
Vaqifin mükəmməl cazının səsi,
Ya Fikrət Əmirov səslənsə daha,
Valeh edir onu dinləyən kəsi,
Çevirir onları pərəstişgaha.
İnsanlar içində çıxarıblar ad,
Bunu yalnız bilir düşünən dərin,
Topçubaşov ilə Mahmudov Rəşad,
Əlləri qızıldı bu həklmlərin!
Səttarla Tahirin rəsm əsərləri,
Toğrulun da narı, od kimi yanan,
Gəzdi onillərlə çox ölkələri,
Xəbərlər yayırdı Odlar Yurdundan.
Vahidin, Vurğunun qoyduğu sənət
Əbədi dünyaya bir şölə saçır.
Deyirlər Bəxtiyar, Mədinə, Fikrət
Canlı poeziya sirləri açır...
Təbrizdən yazanda saçırdı alov,
Yanıqlı yazırdı şair Süleyman.
Müdrik idi Maqsud İbrahimbəyov,
Bir də ki, sevimli qardaşı Rustam...
Mənsur və Anar öz silsiləsiylə
Ədəbi aləmdə saldı dərin iz,
Yazıçı dühası haşiyəsiylə
Xalqı heyran etdi Natiqlə Çingiz.
Hamıdan yazmağa çatarmı imkan?
Var neçə qəhrəman, var neçə şair,
Onlara bir zərif qayğıyla inan
Xarı-bülbül yazda mahnılar deyir.
Gərək biz öyrənək bu həqiqəti,
Hansı rəhbərlərdı vətənpərvərlər,
Yaddan çıxarmayaq həyatda qəti,
Biri Əbülfəzdi, biri Mir Çəfər.
İttifaq dağıldı, yerində o an
Savaş alovlanır, alırdı vüsət,
Xalqı xilas etməyə Mockvadan
Ulu Heydər döndü gəldi nəhayət.
Xalqa başçı oldu doğma Əliyev,
Ardınca sevinclə hamı yürüşdü,
Onu alqışladı hər oba, hər ev,
İşləri yenə də nizama düşdü.
Verdiyi vədinin ardınca getdi,
Döyüşdü qələbə çalana qədər,
Ata tövsiyyəsi yerinə yetdi,
Şuşanı qaytardı İlham-Müzəvfər!
Onunla yanaşı həyat yoldaşı,
Həm gözəlliyi var, həm də kamalı,
Ona köməkçidir, həm də sirdaşı,
Tale bəxş eyləyib belə amalı.
Hələki dağlarda Azərbaycanın
Gül açır, ecazkar rənglərlə dolğun,
Sonu olmayacaq bil bu dastanın,
Çünki Vətənimiz haqdadır, oğlum!
Rus dilindən tərcümə: Əlviz Əliyev