İşçi sənəd

1.1 Müsabiqə nə üçündür

“Complex Topics, Clear Explanations” informatika, kompüter elmləri və informasiya-kommunikasiya texnologiyaları üzrə çətin mövzuların sadə, aydın və elmi cəhətdən düzgün izahını təşviq edən DAAB təşəbbüsüdür. Müəllimlər, alimlər və peşəkar mütəxəssislər biliklərini tədris materialına çevirir, ekspertlər isə onların keyfiyyətini və öyrənənlər üçün faydasını qiymətləndirirlər.

Layihənin iki bir-birini tamamlayan nəticəsi nəzərdə tutulur: müəllifləri həvəsləndirən müsabiqə və seçilmiş materialları uzun müddət əlçatan saxlayan açıq rəqəmsal bilik platforması. Uğur yalnız qaliblərin müəyyənləşdirilməsi ilə deyil, sonradan istifadə edilən keyfiyyətli resursların yaranması ilə ölçülməlidir.

1.2 Hansı ehtiyacı qarşılayır

İlkin sənəddə əsas ehtiyac kimi Azərbaycan dilində bəzi müasir İT mövzularının aydın, sistemli və praktik izahlarının məhdudluğu göstərilir. Mövcud materialların bir qismi həddən artıq nəzəri ola, yetərli nümunə təqdim etməyə və ya texnologiyanın inkişafından geri qala bilər. Müsabiqədən əvvəl keçiriləcək sorğu bu ehtiyacları konkret mövzular üzrə dəqiqləşdirməlidir.

Layihə şagird və tələbələrin öyrənməsini asanlaşdırmağa, müəllimlərin tədris imkanlarını genişləndirməyə, məktəb, universitet və sənaye arasında bilik mübadiləsini artırmağa xidmət edir. Azərbaycanda və xaricdə çalışan azərbaycanlı mütəxəssislərin bir platformada iştirakı DAAB-ın elm və maarifləndirmə fəaliyyətinə uyğun gəlir.

1.3 Əsas keyfiyyət prinsipi

Sadə izah elmi dəqiqliyi azaltmamalıdır. Müəllif termini izah etməli, məntiqi ardıcıllığı saxlamalı, uyğun nümunələr verməli və auditoriyanın ilkin biliklərini nəzərə almalıdır. Ağır akademik üslub, çoxsaylı terminlər və bahalı vizual tərtibat öz-özlüyündə üstünlük sayılmamalıdır.

Mənbədəki qeyri-rəsmi “nənə testi” anlaşıqlılığı yoxlamaq üçün bir fikir kimi təqdim olunur: sahə üzrə mütəxəssis olmayan savadlı şəxs əsas ideyanı anlaya bilirmi? Bu yanaşma formal meyarı əvəz etmir. Xüsusilə magistr və mütəxəssislər üçün hazırlanan material seçilmiş auditoriyanın bilik səviyyəsinə uyğun qiymətləndirilməlidir.

1.4 Ad və təqdimat dili

İlkin sənəddə layihə “Seçilmiş mühazirələr”, deviz isə “Çətin mövzular — sadə izah” adlanır. Hazırkı işdə istifadə olunan ingilis adı “Complex Topics, Clear Explanations”dır. “Biliyini paylaş, izin qalsın” və “Share Your Knowledge, Leave Your Mark” motivasiya çağırışı kimi istifadə oluna bilər.

Müsabiqənin yekun Azərbaycan və ingilis adları, platformanın adı və “DAAB Selected Lecture” keyfiyyət statusunun yazılışı ayrıca təsdiqlənməlidir. Elan, müraciət forması, Əsasnamə və sponsor materialları eyni adlandırmadan istifadə etməlidir.

2.1 Kimlər iştirak edə bilər

İlkin model universitet və məktəb müəllimlərinə, alim və tədqiqatçılara, proqramçılara, mühəndislərə, verilənlər elmi və kibertəhlükəsizlik mütəxəssislərinə, İT şirkətlərinin əməkdaşlarına, müstəqil ekspertlərə, magistrlərə, doktorantlara və tələbələrə açıqdır. Azərbaycan diasporunda çalışan elm və texnologiya mütəxəssislərinin iştirakı da nəzərdə tutulur.

İştirakçının yaşı, vəzifəsi və elmi adı əsas seçim meyarı olmamalıdır. Qiymətləndirmə materialın keyfiyyətinə əsaslanmalıdır. İlk il üçün Azərbaycan və diaspora auditoriyası təklif olunur; vətəndaşlıq, yaşayış yeri və minimum yaş üzrə dəqiq uyğunluq şərtləri hələ qərarlaşdırılmalıdır.

2.2 Fərdi və komanda iştirakı

Fərdi iştirakla yanaşı 2–3 nəfərlik komandalar təklif olunur. Alim və müəllim, müəllim və proqramçı, professor və doktorant, mühəndis və dizayner kimi əməkdaşlıqlar elmi məzmunla pedaqoji və vizual bacarıqları birləşdirə bilər.

Komanda ölçüsü mənbədə tövsiyə kimi göstərilir. Bunun sərt limit olub-olmaması, bir müəllifin neçə iş təqdim edə bilməsi, komanda təmsilçisi və maddi mükafat nəzərdə tutularsa onun bölüşdürülməsi qaydaları elandan əvvəl dəqiqləşdirilməlidir. Ayrı iştirakçı kateqoriyaları yaratmaq əvəzinə ilk il vahid müsabiqə və ayrıca “Ən yaxşı gənc müəllif” nominasiyası nəzərdən keçirilə bilər.

2.3 Kimlər üçün material hazırlanır

Müəllif müraciətdə konkret hədəf auditoriyasını göstərməlidir. Mənbədə aşağıdakı qruplar nəzərdə tutulur:

• Təxminən 14–18 yaşlı məktəblilər və bakalavr tələbələri.
• Magistrlər, doktorantlar və mövzu üzrə biliklərini artırmaq istəyən mütəxəssislər.
• İT sahəsinə yeni başlayanlar və ixtisasını dəyişmək istəyən şəxslər.
• Məktəb və universitet müəllimləri.

Materialın səviyyəsi, terminləri, nümunələri və izah tempi seçilmiş auditoriyaya uyğun olmalıdır. İlkin biliklərin və öyrənmə nəticələrinin göstərilməsi redaksiya tövsiyəsidir: oxucu materiala başlamazdan əvvəl nə bilməli və sonda nəyi izah və ya tətbiq edə bilməli olduğunu anlamalıdır.

3.1 Prioritet mövzular

Üstünlük öyrənilməsi çətin, praktik və ya elmi əhəmiyyəti yüksək, Azərbaycan dilində keyfiyyətli izahı az olan mövzulara verilir. Mövcud resursların həddən artıq nəzəri olması, tələbə və müəllimlərin davamlı çətinlik bildirməsi, texnologiyanın yeni və perspektivli olması da əsaslandırma ola bilər.

“Python nədir?” və “Excel necə işləyir?” kimi həddən artıq ümumi giriş mövzuları əsas prioritet sayılmır. Seçilən iş mövcud materialları sadəcə təkrarlamamalı, konkret öyrənmə çətinliyinə aydın cavab verməlidir. Mövzunun populyarlığı onun tədris dəyəri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

3.2 Mövzu istiqamətləri

Mənbədəki istiqamətlər oxunuşu asanlaşdırmaq üçün aşağıdakı qruplarda birləşdirilib. Qruplaşdırma yeni uyğunluq məhdudiyyəti yaratmır.

• Proqramlaşdırma və nəzəri əsaslar: proqramlaşdırma, alqoritmlər, verilənlər strukturları, nəzəri informatika, hesablama riyaziyyatı və proqram mühəndisliyi.
• Süni intellekt və verilənlər: süni intellekt, maşın öyrənməsi, generativ süni intellekt, verilənlər elmi və böyük verilənlər.
• Sistemlər və infrastruktur: kompüter şəbəkələri, əməliyyat sistemləri, verilənlər bazaları, bulud texnologiyaları və kompüter arxitekturası.
• Təhlükəsizlik və qarşılıqlı əlaqə: kibertəhlükəsizlik və insan–kompüter qarşılıqlı əlaqəsi.
• İnkişaf edən texnologiyalar: kvant hesablamaları, robototexnika, əşyaların interneti, blokçeyn və digər yeni İT texnologiyaları.

Elmi Komitə hər il prioritet istiqamətləri və nümunə mövzuları hazırlaya bilər. İştirakçı elan edilmiş siyahıdan seçim edə və ya əsaslandırılmış yeni mövzu təklif edə bilər.

3.3 Açıq sorğu və mövzunun təsdiqi

Müsabiqədən əvvəl “İnformatika və İKT sahəsində hansı mövzunu başa düşməkdə ən çox çətinlik çəkirsiniz?” sualı ilə açıq sorğu keçirilməsi təklif olunur. Sorğu məktəblilər, tələbələr, müəllimlər, universitetlər, İT şirkətləri, mütəxəssislər və DAAB üzvləri arasında yayıla bilər.

Nəticələr oxşar cavabların birləşdirilməsi və elmi baxımdan nəzərdən keçirilməsi ilə prioritet siyahıya çevrilməlidir. Mənbədə “Ən çox izaha ehtiyac duyulan 50 İT mövzusu” nümunəsi verilir; 50 rəqəmi məcburi say deyil.

Redaksiya tövsiyəsi olaraq mövzu təklifində başlıq, auditoriya, konkret çətinlik, mövcud resurs çatışmazlığı və gözlənilən öyrənmə nəticəsi istənilə bilər. Mövzunun əvvəlcədən təsdiqlənib-təsdiqlənməyəcəyi və cavab müddəti ayrıca müəyyən edilməlidir.

4.1 Formatlar və həcm

İlk il üçün üç əsas format və onların birləşdirildiyi tədris paketi təklif olunur. Aşağıdakı həcm göstəriciləri mənbədə tövsiyədir, təsdiqlənmiş minimum və maksimum hədlər deyil.

Bir formatda təqdim edilmiş yüksək keyfiyyətli işin sonradan DAAB tərəfindən müəlliflə birlikdə məqalə, təqdimat və video paketinə çevrilməsi nəzərdə tutula bilər. İlkin təqdimatda bütün formatların birlikdə tələb edildiyi təsəvvürü yaradılmamalıdır.

4.2 Materialın məntiqi quruluşu

Müəllif mövzuya uyğun dəyişiklik etməklə aşağıdakı ardıcıllıqdan istifadə edə bilər:

1. Mövzunun və əsas anlayışların təqdimatı.
2. Həll edilən problem və onun əhəmiyyəti.
3. Əsas ideya və işləmə prinsipi.
4. Sadə, mərhələli nümunə.
5. Praktik tətbiq və real vəziyyətlə əlaqə.
6. Ən çox edilən səhvlər və anlaşılmazlıqlar.
7. Əsas nəticələr və uyğun olduqda inkişaf istiqamətləri.
8. Əlavə öyrənmə üçün etibarlı mənbələr.

Mövzunun tam əhatəsi onun bütün alt sahələrini sadalamaq deyil, elan edilmiş məqsəd və auditoriya çərçivəsində əsas sualları cavablandırmaq deməkdir. Sxem, diaqram və kod izahın məntiqini tamamlamalıdır.

4.3 Dil və elmi düzgünlük

İlk mərhələ üçün əsas dil Azərbaycan dilidir. Qəbul edilmiş Azərbaycan terminlərinə üstünlük verilməli, lazım gəldikdə beynəlxalq termin ilk istifadədə ingiliscə mötərizədə göstərilməlidir. Ağır akademik və bürokratik ifadələrdən qaçmaq tövsiyə olunur.

Müəllif faktların, texniki izahların və nümunələrin düzgünlüyünə cavabdehdir. Şəxsi fikir elmi faktdan ayrılmalı, alternativ yanaşmalar obyektiv göstərilməli, köhnəlmiş texnologiya və məlumatların tarixi xarakteri qeyd edilməlidir.

Mühüm elmi, texniki və statistik məlumatlar üçün mənbə verilməlidir. Elmi məqalələrə, akademik kitablara, standartlara, universitet resurslarına, rəsmi texniki sənədlərə və etibarlı təşkilat materiallarına üstünlük verilir. İstinadlar vahid formatda hazırlanmalıdır.

4.4 Texniki qaydaların tamamlanması

Mənbədə dəqiq fayl uzantıları, maksimum fayl ölçüsü, video təsvir ölçüsü, kodek, subtitr tələbi, kod mühiti və yükləmə üsulu müəyyən edilməyib. Bu məlumatlar ayrıca texniki təlimatda təsdiqlənməlidir. Müəllifin tələb olunan avadanlıq və proqram təminatını əvvəlcədən bilməsi vacibdir.

Redaksiya tövsiyəsi: səs və yazıların aydınlığına, slaydların oxunaqlılığına, kod nümunələrinin işləməsinə və materialın əlçatanlığına dair yoxlama siyahısı hazırlansın. Vizual istehsalın bahalılığı məzmun keyfiyyəti ilə qarışdırılmasın.

5.1 Müraciət məlumatları

Mənbədə müraciət forması üçün müəllifin adı və soyadı, ölkə və şəhəri, iş yeri və vəzifəsi, elektron poçtu və qısa bioqrafiyası nəzərdə tutulur. İş haqqında başlıq, kateqoriya, hədəf auditoriyası, çətinlik səviyyəsi, format, qısa xülasə və əsas mənbələr istənilə bilər.

Müraciətə müəlliflik və hüquq bəyanatı, süni intellektdən istifadə barədə məlumat əlavə olunur. Komanda üzvləri, əsas əlaqələndirici və təqdim edilən fayllar üçün sahələr əlavə etmək redaksiya tövsiyəsidir. Bütün sahələrin məcburi və ya könüllü statusu ayrıca təsdiqlənməlidir.

5.2 İştirakçının keçəcəyi mərhələlər

İştirakçı əvvəlcə qaydalarla tanış olur, mövzu və auditoriyanı seçir, qeydiyyatdan keçir və materialını hazırlayır. Daha sonra işi və bəyanatları təqdim edir. İş texniki yoxlamadan və ekspert qiymətləndirməsindən keçir; seçilən müəllif final təqdimatına dəvət olunur. Dərc üçün seçilmiş material tələb olunan redaktələrdən və ayrıca yayım razılaşmasından sonra platformaya yerləşdirilir.

Mənbədə iştirakçılara dəstək məqsədilə “Yaxşı mühazirə necə hazırlanır?” və “Mürəkkəb mövzunu necə sadə izah etməli?” adlı iki onlayn seminar təklif olunur. Qaydalar, nümunə material və tez-tez verilən suallar səhifəsi də hazırlıq prosesini asanlaşdıra bilər.

5.3 Məlumatlandırma və məxfilik

İştirakçının şəxsi məlumatları müsabiqənin təşkili üçün istifadə edilməlidir. Şəxsi əlaqə məlumatlarının sponsorlara və digər üçüncü tərəflərə verilməsi ayrıca razılıq tələb edən məsələ kimi mənbədə göstərilir. Sponsorla tanışlıq görüşü şəxsi məlumatların avtomatik ötürülməsi demək deyil.

Təqdimatın qəbul edildiyinin bildirilməsi, çatışmazlıqların düzəldilməsi, gecikmiş müraciətlər, texniki nasazlıqlar və işin geri götürülməsi üzrə qaydalar mənbədə detallandırılmayıb. Bunlar təşkilatçının qərar siyahısına daxil edilməlidir.

6.1 Yüz ballıq qiymətləndirmə sistemi

Aşağıdakı vahid cədvəl ilkin sənəddə təkrarlanan qiymətləndirmə modellərini birləşdirir. İzahın sadəliyi və aydınlığı ən yüksək çəkiyə malikdir. Elmi düzgünlük ayrıca qiymətləndirilir və ciddi faktiki səhv yüksək ümumi balla ört-basdır edilə bilməz.

Redaksiya tövsiyəsi: hər meyar üzrə zəif, qənaətbəxş və yüksək nəticəni fərqləndirən qısa təsvirlər hazırlanmalıdır. Beləliklə müxtəlif ekspertlərin eyni balı fərqli mənada işlətməsi azaldılar. Mövzunun tamlığı struktur və tədris dəyəri daxilində yoxlanıla bilər; ona ayrıca bal ayrılması təsdiqlənərsə, ümumi cəm yenidən 100-ə uyğunlaşdırılmalıdır.

6.2 Ekspertiza və final

İlk mərhələdə sənədlərin tamlığı, format, mövzu uyğunluğu, mənbələr, müəlliflik və süni intellekt bəyanatları, plagiat riski yoxlanılır. Uyğun işlər daha sonra ən azı iki ekspertin qiymətləndirməsinə təqdim edilir.

İkili baxış modelində mövzu eksperti elmi və texniki düzgünlüyə, tədris və kommunikasiya eksperti isə izahın anlaşıqlılığına və auditoriyaya uyğunluğuna diqqət yetirir. Qiymətlər əvvəlcə fərdi verilməli, sonra vahid qayda ilə birləşdirilməlidir.

Ən yaxşı 10–15 işin finala buraxılması təklif olunur. Final canlı və ya onlayn keçirilə bilər: hər iştirakçı üçün 10 dəqiqə təqdimat və 5 dəqiqə sual-cavab nəzərdə tutulur.

6.3 Yekun bal və auditoriya seçimi

Mənbədə təklif olunan formula belədir: yekun bal = ilkin ekspert qiymətinin 70 faizi + final təqdimatı və sual-cavab qiymətinin 30 faizi. Bu formula hər iki komponentin 100 ballıq şkalada hesablanmasını tələb edir.

İlkin ekspert ballarının birləşdirilməsi üsulu, final üçün ayrıca meyarlar, bərabər bal zamanı qərar və kəskin ekspert fərqlərinin həlli müəyyən edilməlidir. Bu mexanizmlər təsdiqlənmədən yalnız 70/30 nisbəti tam qiymətləndirmə qaydası sayılmır.

Auditoriya səsverməsi ayrıca “Auditoriya seçimi” mükafatı üçün təklif olunur. Onun nəticəsi əsas I, II və III yerlərin hesablanmasına daxil edilməməlidir. Səsvermə üsulu və təkrar səsverməyə qarşı tədbirlər qabaqcadan elan olunmalıdır.

6.4 Münsiflər və maraqların toqquşması

Təklif olunan münsif heyəti 5–7 nəfərdir. Tərkibdə iki universitet alimi, İT sənayesi nümayəndəsi, təcrübəli müəllim, təhsil metodikası və ya elm kommunikasiyası mütəxəssisi, gənc mütəxəssis və zərurət olduqda tələbə nümayəndəsi ola bilər.

Münsif müəllifin yaxın ailə üzvü, bilavasitə müəllimi və ya əməkdaşıdırsa, işdə özü iştirak edibsə, yaxud nəticəyə şəxsi və maliyyə marağı varsa, bunu bəyan etməli və həmin işin qiymətləndirilməsindən çəkilməlidir. Digər əsaslı obyektivlik şübhələri də nəzərə alınmalıdır. Münsiflərin adlarının açıqlanması vaxtı və əvəzedici ekspert qaydası əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

7.1 Tanınma və mümkün mükafatlandırma

Müsabiqədə fərqlənən müəlliflərin tanıdılması və işlərinin DAAB platformasında paylaşılması əsas təşviq istiqamətləri kimi nəzərdə tutulur. Diplom, sertifikat və digər qeyri-maddi tanınma formaları təşkilati imkanlara uyğun müəyyən edilə bilər.

Pul mükafatlarının, sponsor hədiyyələrinin və digər maddi təşviqlərin olub-olmayacağı məlum deyil. Hazırda mükafat fondu ayrılmayıb və maliyyə dəstəyi təsdiqlənməyib. Belə imkan yaranarsa, mükafatların növü və şərtləri ayrıca qərarlaşdırılaraq iştirakçılara elan edilə bilər. Müsabiqənin təqdimatı maddi mükafat vədinə əsaslanmamalıdır.

I, II və III yerlər, “Ən yaxşı gənc müəllif”, “Auditoriya seçimi” və “Ən yaxşı praktik izah” kimi tanınma kateqoriyaları nəzərdən keçirilə bilər. “Ən yaxşı videomühazirə”, “Ən innovativ təqdimat” və sahə üzrə xüsusi nominasiyalar əlavə variantlardır. Bu kateqoriyalar öz-özlüyündə pul mükafatı nəzərdə tutmur. İlk il onların sayını məhdud saxlamaq, “Gənc müəllif” yaş həddini və bir işin birdən çox kateqoriyada fərqlənə bilməsini əvvəlcədən müəyyən etmək tövsiyə olunur.

7.2 DAAB Selected Lecture statusu

Mükafat qazanmayan, lakin yüksək keyfiyyət göstərən işlər də dərc üçün seçilə bilər. Mənbədə “DAAB Selected Lecture” statusu üçün aşağıdakı minimumlar təklif olunur:

• Ümumi qiymət ən azı 80/100 bal.
• Elmi və texniki düzgünlük ən azı 16/20 bal.
• Sadə və aydın izah ən azı 20/25 bal.
• Əhəmiyyətli plagiatın olmaması, əsas mənbələrin göstərilməsi və müəllif hüquqlarına uyğunluq.
• Dərcdən əvvəl tələb olunan düzəlişlərin tamamlanması.

Kritik elmi nöqsanı olan iş ümumi balından asılı olmayaraq bu statusu almamalıdır. Status həddinin ilkin material balına, yekun müsabiqə balına və ya redaktədən sonrakı təkrar qiymətləndirməyə tətbiqi mənbədə tam aydın deyil və təsdiqlənməlidir.

7.3 Nəticələr və final tədbiri

Qaliblər və seçilmiş işlər DAAB saytında və kommunikasiya kanallarında elan oluna bilər. Fərdi balların və ekspert rəylərinin hansı hissəsinin ictimailəşdirilməsi qabaqcadan qaydalarda göstərilməlidir.

Mənbədəki nümunə final proqramı 10:00 açılış, 10:15 layihənin təqdimatı, 10:30 final çıxışları, 13:00 fasilə, 14:00 “İT-ni necə öyrətməliyik?” paneli, 15:00 mümkün tərəfdaş çıxışları, 15:30 nəticələr, 16:00 mükafatlandırma və 16:30 tanışlıq görüşlərini əhatə edir. Bu, işçi nümunədir. On beş finalçının hərəsinə 15 dəqiqə ayrılarsa, yalnız təqdimatlar 225 dəqiqə çəkir; buna görə yekun proqram finalçı sayına uyğun yenidən qurulmalıdır.

8.1 Müəlliflik və plagiat

İştirakçı işin özünə və ya müəlliflər qrupuna məxsus olduğunu, üçüncü tərəfin mətn, şəkil, sxem, kod və digər materiallarından lazımi qaydada istifadə etdiyini bəyan etməlidir. İstinadlar və istifadə hüquqları ayrıca yoxlanmalıdır.

Mənbədə əhəmiyyətli plagiat, saxta məlumat, başqasının işini öz adına təqdim etmək, müəllif hüquqlarını pozmaq və elmi məlumatları qəsdən təhrif etmək kənarlaşdırma əsasları kimi göstərilir. Qaydaların ciddi pozulması, nifrət və ayrı-seçkilik məzmunu, qanunsuz məzmun və məsuliyyətsiz təhlükəli texniki təlimatlar da həmin siyahıdadır.

Plagiat sonradan aşkarlanarsa, mükafatın və keyfiyyət statusunun ləğvi mənbədə nəzərdə tutulur. Yoxlama, müəllifdən izahat alma və qərarın rəsmiləşdirilməsi proseduru təsdiqlənmiş qaydalarda dəqiqləşdirilməlidir.

8.2 Süni intellektdən istifadə

Süni intellektdən istifadə avtomatik kənarlaşdırma səbəbi kimi nəzərdə tutulmur. Əsas prinsiplər şəffaflıq, müəllif məsuliyyəti və müəllifin intellektual töhfəsidir.

Alətlər ideyaların strukturlaşdırılması, dil və üslub redaktəsi, qrammatik yoxlama, tərcümə, kod nümunələrinə kömək və vizual material hazırlamaq üçün istifadə oluna bilər. Müəllif aləti, məqsədi və istifadənin miqyasını açıqlamalı, nəticələrin düzgünlüyünü yoxlamalıdır. Yoxlanılmamış avtomatik material orijinallıq və keyfiyyət tələblərinə uyğun sayılmamalıdır.

8.3 Dərc və istifadə hüquqları

Mənbənin təklif etdiyi modeldə müəlliflik hüququ müəllifdə qalır. Müraciət işin müsabiqə məqsədilə nəzərdən keçirilməsinə razılığı, dərc isə ayrıca razılaşmanı nəzərdə tutur. DAAB üçün qeyri-eksklüziv dərc və yayım hüquqları təklif olunur.

Razılaşma internetdə yayımı, redaktəni, tərcüməni, texniki format dəyişikliklərini və maarifləndirici kampaniyalarda istifadəni əhatə edə bilər. Məzmunun ciddi redaktəsi və tərcüməsi müəlliflə razılaşdırılmalıdır. Üçüncü şəxslərin kommersiya istifadəsi, dəyişiklik etməsi və istinad qaydaları seçiləcək lisenziyada müəyyənləşdirilməlidir.

Bu bölmə ilkin sənəddəki hüquq modelini sistemləşdirir; təsdiqlənmiş müqavilə mətni deyil. Açıq baxış imkanı ilə materialın sərbəst təkrar istifadəsinə verilən hüquqlar eyni anlayış kimi təqdim edilməməlidir.

8.4 Apellyasiya və qayda dəyişiklikləri

Mənbədə apellyasiya yalnız prosedur pozuntuları ilə məhdudlaşdırılır; münsifin akademik və peşəkar qiymətinin özü apellyasiya predmeti sayılmır. Təklif olunan müraciət müddəti nəticələrin elanından sonra 5 iş günüdür. Baxış ayrıca təyin olunmuş komissiya tərəfindən aparılmalıdır.

Əsasnamədə nəzərdə tutulmayan məsələlər üzrə səlahiyyətli DAAB qurumunun qərarı, əsaslı səbəblə təqvim və texniki şərt dəyişiklikləri, iştirakçıların vaxtında məlumatlandırılması nəzərdə tutulur. Səlahiyyətlər, qərar müddətləri və müraciət kanalı yekun qaydalarda göstərilməlidir.

9.1 Məsuliyyət bölgüsü

Aşağıdakı cədvəl mənbədəki rolları birləşdirir. Konkret məsul şəxslər və qərar səlahiyyətləri DAAB tərəfindən təyin edilməlidir.

9.2 Təklif olunan ilk dövr

İlkin sənəd ilk tam müsabiqə üçün 2027-ci ilin birinci yarısını təklif edir. Bu tarixlər təsdiqlənmiş təqvim deyil. Müsabiqə mərhələsi təxminən altı ay, redaktə və nəşr mərhələsi isə əlavə üç ay nəzərdə tutur.

Finalın maliyyə və texniki imkanları elandan əvvəl qiymətləndirilməlidir. Yerli və xaricdəki iştirakçılar üçün onlayn final imkanı mənbədəki modelə uyğundur. Təqvim dəyişərsə, saytdakı elan, forma və iştirakçı bildirişləri birlikdə yenilənməlidir.

9.3 Elana qədər sənəd paketi

İlkin sənəd aşağıdakı sənədlərin hazırlanmasını nəzərdə tutur: Əsasnamə, iştirak qaydaları, mövzu kateqoriyaları, müraciət forması, müəlliflik və süni intellekt bəyanatları, dərc razılaşması, ekspert qiymətləndirmə forması, münsif təlimatı, maraqların toqquşması bəyanatı, kommunikasiya planı, təqvim və resurs ehtiyaclarının qiymətləndirilməsi. Sponsor təklifi və büdcə yalnız müvafiq imkan yarandıqda ayrıca hazırlana bilər.

Universitet və şirkətlərə rəsmi dəvət, qısa sosial media elanı və sponsor müraciət məktubu ayrıca kommunikasiya sənədləri kimi hazırlanmalıdır. Bu kitabçadakı formalar işçi nümunələrdir; onların olması bütün icra sənədlərinin təsdiqləndiyi mənasına gəlmir.

10.1 Platformanın quruluşu

DAAB saytında seçilmiş materiallar üçün ayrıca bölmə nəzərdə tutulur. Axtarış və kateqoriya, auditoriya, çətinlik səviyyəsi, format, dil və il filtrləri istifadəçinin uyğun material tapmasına kömək etməlidir.

Hər material səhifəsində başlıq, müəllif və qısa bioqrafiya, mövzu kateqoriyası, səviyyə, auditoriya, açar sözlər, oxuma və ya izləmə müddəti göstərilə bilər. Səhifə məqalə, PDF, video, slayd, tapşırıq, kod nümunəsi, mənbələr və əlaqəli materiallara çıxış verməlidir. “Bax”, “Oxu”, “Öyrən”, “Sına” və “Daha dərindən” kimi keçidlər mənbədə təqdimat ideyası kimi verilir.

10.2 Redaktə və nəşr

Seçilmiş materiallar elmi və dil redaktəsindən, dizayn və texniki uyğunlaşdırmadan, lazım gəldikdə video montajından keçirilməlidir. Müəllifin əsas elmi mövqeyi təhrif edilməməli, mühüm dəyişikliklər razılaşdırılmalıdır.

Əsas nəşr dili Azərbaycan dili olaraq təklif edilir. Ən yaxşı materialların ingilis və rus dillərinə, sonradan başqa dillərə çevrilməsi maliyyə və redaksiya imkanlarından asılı inkişaf istiqamətidir. Hər iş üçün tərcümə və peşəkar video istehsalı indidən təminat kimi göstərilməməlidir.

10.3 Elan və flyer ilə əlaqə

Flyer qısa dəvət rolunu oynamalı, ətraflı şərtlər isə müsabiqə səhifəsində açılmalıdır. Mövcud flyer faylı bu sənədə əlavə edilmədiyindən aşağıdakı uyğunluq əvvəlki yazışmada göstərilən başlıqlara əsaslanır; faktiki dizaynla müqayisə aparılmayıb.

Flyerdə maddi mükafat və ya maliyyə dəstəyi vədi verilməməlidir. Belə imkan sonradan təsdiqlənərsə, məlumat ayrıca əlavə edilə bilər. Son tarix və müraciət keçidi də yalnız təsdiqdən sonra yerləşdirilməlidir. Qısa çağırış kimi “Biliyini paylaş, izin qalsın” istifadə oluna bilər. “Seçilmiş işlər açıq tədris resursuna çevriləcək” mesajı layihənin davamlı nəticəsini izah edir; hüquqi istifadə şərtləri ayrıca dərc qaydasında verilməlidir.

10.4 Yayım kanalları

Elan universitet və məktəb şəbəkələri, tələbə birlikləri, İT şirkətləri, peşəkar icmalar, diaspora təşkilatları, LinkedIn, Facebook və YouTube vasitəsilə yayıla bilər. Kampaniya yalnız ilkin elanla məhdudlaşmamalı, mövzu sorğusunu, hazırlıq seminarlarını, finalçıları, qalibləri və dərc edilmiş materialları da əhatə etməlidir.

Mənbədə PR kanalları göstərilsə də, həftəlik kontent cədvəli və kanal üzrə məsul şəxslər tam müəyyən edilməyib. Bunlar kommunikasiya planında ayrıca hazırlanmalıdır.

11.1 Sponsor üçün dəyər

Sponsor dəstəyi Azərbaycan dilində davamlı tədris resurslarının yaradılmasına yönəlir. Təklifdə təhsilə töhfə, korporativ sosial məsuliyyət, işəgötürən kimi tanınma, istedadlarla razılıq əsasında əlaqə, universitetlərlə əməkdaşlıq və nəticələrin ölçülməsi önə çıxmalıdır.

Potensial tərəfdaşlar İT, telekommunikasiya, bank və maliyyə texnologiyaları şirkətləri, bulud və məlumat mərkəzi provayderləri, proqram təminatı və kibertəhlükəsizlik şirkətləri, texnologiya istehsalçıları, universitetlər, təhsil qurumları, fondlar, dövlət və qeyri-dövlət təşkilatları, diaspora biznesləri və fiziki şəxslər ola bilər.

11.2 Mümkün dəstək formaları

Hazırda sponsorlar, sponsorluq paketləri və maliyyə öhdəlikləri müəyyən edilməyib. Dəstəyin cəlb edilməsi mümkün əməkdaşlıq istiqamətidir; onun əldə olunacağına təminat yoxdur. Buna görə bu mərhələdə maliyyə hədləri, sponsor dərəcələri və əvvəlcədən vəd edilən üstünlüklər nəzərdə tutulmur.

Maraqlı tərəflər tapılarsa, dəstək layihənin ehtiyaclarına və onların imkanlarına uyğun müzakirə edilə bilər. Maliyyə yardımı ilə yanaşı ekspert vaxtı, redaktə, texniki xidmət, avadanlıq, məkan və informasiya dəstəyi kimi töhfələr də faydalı ola bilər.

Tərəfdaşın adının saytda göstərilməsi, təşəkkür qeydi və nəticələr barədə məlumatlandırılması kimi tanınma formaları əməkdaşlıq yaranarsa ayrıca razılaşdırıla bilər. Dəstəyin növü, müddəti, tərəflərin məsuliyyətləri və elmi müstəqillik şərtləri həmin razılaşmada müəyyən edilməlidir. Sponsorun adı müsabiqənin rəsmi adını əvəz etməməli və tədris məzmununu kölgədə qoymamalıdır.

11.3 Xidmət və nominasiya tərəfdaşlığı

Texnologiya tərəfdaşı server, bulud, proqram təminatı, video platforması, təhlükəsizlik xidməti, inkişaf alətləri və təlim lisenziyaları ilə kömək edə bilər. Təhsil tərəfdaşı ekspert, iştirakçı və məkan təmin edə, media tərəfdaşı isə elan, final və nəticələri işıqlandıra bilər.

Maraqlı tərəf olarsa, ayrıca mövzu istiqamətinə və ya nominasiyaya dəstək imkanları müzakirə edilə bilər. Belə dəstəyin forması və olub-olmayacağı hazırda müəyyən edilməyib. Əməkdaşlıq yaranarsa, onun məqsədi, istifadə şərtləri və nominasiya meyarları ayrıca razılaşdırılmalı, sponsorun qiymətləndirməyə müdaxiləsinə yol verilməməlidir.

11.4 Elmi müstəqillik

Sponsor qalibi müəyyən etmir, ekspert balına müdaxilə etmir, iştirakçı seçiminə üstünlük tələb etmir və qiymətləndirmə meyarlarını birtərəfli dəyişmir. Elmi və müsabiqə qərarları DAAB-ın müvafiq müstəqil strukturlarında qalmalıdır.

Sponsorun ekspertlə keçirdiyi ustad dərsi və ya istedadlarla tanışlıq görüşü qiymətləndirmədən ayrıca təşkil edilə bilər. İştirakçıların şəxsi məlumatları avtomatik paylaşılmamalıdır. Sponsor görünürlüğü sayt, sosial media, final proqramı, illik hesabat və uyğun videolarda neytral təşəkkürlə təmin oluna bilər.

11.5 Sponsorlarla iş ardıcıllığı

Mənbədə 50–100 potensial təşkilatın siyahısı, onların yüksək, orta və ehtiyat prioritetlərə bölünməsi təklif olunur. Əlaqə üçün yalnız rəhbər deyil, sosial məsuliyyət, marketinq, kommunikasiya, insan resursları, universitet əlaqələri və təhsil proqramları üzrə məsul şəxslər nəzərdən keçirilə bilər.

İlk əlaqədə 1–2 səhifəlik qısa təqdimat və 20–30 dəqiqəlik görüş təklifi kifayətdir. Təqdimat ehtiyacı, mümkün həlli, gözlənilən təsiri və əməkdaşlıq imkanlarını izah etməlidir. Maraq yaranarsa, mümkün dəstək forması, görünürlük, məsuliyyət və müstəqillik şərtləri ayrıca müzakirə edilə bilər.

İlk mərhələdə layihənin miqyası yalnız mövcud təşkilati imkanlara uyğun qurulmalıdır. Sponsor və tərəfdaşların sayı, dəstəyin davamlılığı və gələcək əməkdaşlıq modeli əvvəlcədən müəyyən edilmiş şərt deyil. Əlavə dəstək yaranarsa, onun layihəyə hansı konkret töhfəni verəcəyi ayrıca qiymətləndirilə bilər.

11.6 Qısa sponsor təqdimatı nümunəsi

DAAB informatika və İKT üzrə çətin mövzuların alimlər, müəllimlər və sənaye mütəxəssisləri tərəfindən aydın tədris materiallarına çevrilməsini təşviq edir. Müsabiqədə seçilən ən yaxşı işlərin açıq rəqəmsal platformada yerləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Tərəfdaşları tələbə və müəllimlərin uzun müddət istifadə edə biləcəyi Azərbaycan dilli bilik resurslarının yaradılmasına dəstək verməyə dəvət edirik.

12.1 Hazırkı vəziyyət

Müsabiqənin büdcəsi, maliyyələşdirmə mənbələri və maddi dəstək imkanları hələ müəyyən edilməyib. Maliyyə vəsaitinin ayrılıb-ayrılmayacağı da məlum deyil. Buna görə sənəddə hər hansı məbləğ, mükafat fondu, sponsor gəliri və ya xərc öhdəliyi nəzərdə tutulmur.

Layihənin mümkün icra forması DAAB-ın mövcud insan, vaxt və texniki resursları əsasında qiymətləndirilməlidir. Könüllü ekspert töhfəsi, mövcud rəqəmsal imkanlardan istifadə və onlayn fəaliyyət kimi yanaşmalar nəzərdən keçirilə bilər; onların da faktiki əlçatanlığı əvvəlcədən dəqiqləşdirilməlidir.

12.2 Qiymətləndiriləcək resurs ehtiyacları

İcra qərarından əvvəl qeydiyyat və texniki koordinasiya, ekspertiza, elmi və dil redaktəsi, materialların saytda yerləşdirilməsi və platformanın saxlanması üçün hansı resursların lazım olduğu müəyyən edilməlidir. Hər işin mövcud komanda ilə görülə bilməsi və ya əlavə dəstək tələb etməsi ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Video istehsalı, tərcümə, geniş kommunikasiya kampaniyası, fiziki final tədbiri, səyahət və maddi mükafatlandırma yalnız imkan yaranarsa nəzərdən keçirilə biləcək fəaliyyətlərdir. Bunlar müsabiqənin əvvəlcədən təmin edilmiş tərkib hissələri kimi təqdim olunmamalıdır.

İlkin mərhələdə məqsəd konkret xərc smetası yaratmaq deyil, həyata keçirilə bilən işləri və resurs çatışmazlıqlarını aydınlaşdırmaqdır. Maliyyə dəstəyi sonradan mümkün olarsa, yalnız həmin vaxt fəaliyyətlərə uyğun büdcə hazırlana və təsdiqə təqdim edilə bilər.

12.3 Dəstək yaranarsa tətbiq ediləcək yanaşma

Potensial dəstək maliyyə yardımı, xidmət, avadanlıq, məkan və ya könüllü peşəkar töhfə şəklində ola bilər. Bu imkanların heç biri hazırda təmin edilmiş mənbə sayılmır. Əməkdaşlıq təklifləri layihənin real ehtiyaclarına uyğun qiymətləndirilməlidir.

Dəstək əldə edilərsə, onun hansı işlərə yönəldiləcəyi, istifadə şərtləri, məsul tərəflər və hesabat qaydası aydın razılaşdırılmalıdır. Xidmət və avadanlıq töhfəsi pul vəsaiti ilə eyniləşdirilməməli, yalnız qarşılayacağı ehtiyac baxımından nəzərə alınmalıdır.

Maliyyə dəstəyi əldə olunmazsa, müsabiqənin mövcud resurslarla daha sadə formada keçirilməsinin mümkünlüyü qiymətləndirilməlidir. Bu da mümkün deyilsə, miqyas və vaxt barədə qərara yenidən baxıla bilər. Əsas prinsip icrası təmin olunmayan maliyyə və maddi təşviq vədlərinin verilməməsidir.

13.1 İlk il üçün hədəflər

Aşağıdakı rəqəmlər mənbədəki hədəflərdir; faktiki nəticə və ya sponsor qarşısında təminat deyil.

“İstifadəçi”, “baxış” və “qarşılıqlı əlaqə” fərqli göstəricilərdir. Ölçmə dövrü, məlumat mənbəyi və təkrarların sayılması üsulu əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Tədris təsirini qiymətləndirmək üçün istifadəçi rəyləri və müəllimlərin materialdan istifadəsi də izlənə bilər.

13.2 Hesabat və sponsor nəticələri

Yekun hesabat müraciətləri, ölkələri, iştirakçı təşkilatları, mövzu kateqoriyalarını, finalçı və qalibləri, yayımlanmış materialları, baxış və yükləmələri, media əhatəsini, istifadəçi rəylərini və sponsor görünürlüğünü əhatə edə bilər. Sponsor dəstəyinin nəyə sərf olunduğu və hansı nəticəni yaratdığı aydın göstərilməlidir.

Mənbənin bir hissəsində statistikanın ikinci ildən, digər hissəsində isə layihədən sonra təqdim olunması qeyd edilir. Redaksiya tövsiyəsi məlumat toplamaya ilk gündən başlamaq, ilk hesabatı birinci dövrün sonunda vermək və nəşrdən sonrakı istifadəni ayrıca izləməkdir.

13.3 Davamlılıq və genişlənmə

İlk il yalnız informatika və İKT ilə başlamaq, sonrakı illərdə imkan olduqda mühəndislik, texnologiya və digər elmlərə genişlənmək təklif olunur. Mənbədə 2028 və 2029-cu illər nümunə mərhələlərdir, təsdiqlənmiş öhdəlik deyil.

“DAAB Open Lectures” və ya “DAAB Open Knowledge” kimi çoxdilli kitabxana, illik kolleksiyalar, universitet və şirkət tərəfdaşlığı, illik ən yaxşı mühazirə mükafatı inkişaf seçimləridir. İldə 10 material saxlanarsa, beş ildə təxminən 50 material yaranar; 50–100 və ya yüzlərlə material hədəfi üçün istehsal tempinin artması tələb olunur.

13.4 Mənbədə göstərilən beynəlxalq yanaşmalar

İlkin sənəd Three Minute Thesis, ACM-in təhsil təşəbbüsləri və MIT OpenCourseWare-i müqayisə nümunələri kimi göstərir. Onlardan götürülməsi təklif olunan ideyalar aydın elmi kommunikasiya, tədris dəyəri, başqa qurumlarda istifadəyə yararlılıq və resursların uzunmüddətli açıq saxlanmasıdır.

Mənbədə ACM üçün həm SIGCSE, həm də SIGHPC adı işlədilir, lakin konkret istinadlar verilmir; IEEE barədə ilkin tapşırıqda sorğu olsa da, əsaslandırılmış nümunə təqdim edilmir. Bu qeydlər hazırkı redaktə zamanı müstəqil yoxlanmayıb. Xarici modellərə aid konkret iddialar rəsmi təqdimata daxil edilməzdən əvvəl mənbələndirilməli, onların DAAB-ın təsdiqlənmiş tərəfdaşları olduğu təsəvvürü yaradılmamalıdır.

14.1 Əsas risklər

14.2 İdarəolunan başlanğıc modeli

Mənbənin tövsiyə etdiyi başlanğıc modeli altı aylıq informatika və İKT müsabiqəsi, Azərbaycan dili, Azərbaycan və diaspora iştirakçıları, məqalə, video və izahlı təqdimat formatları, 5–7 nəfərlik münsif heyəti, 10–15 finalçı və təxminən 10 seçilmiş materialdan ibarətdir.

Bu modelin həyata keçirilməsi mövcud resursların qiymətləndirilməsindən asılıdır. Büdcə, sponsor dəstəyi və maddi mükafatlar müəyyən edilməyib və təminat kimi nəzərdə tutulmur. Nəşr və platformanın davamlı saxlanması üçün imkanlar da ayrıca qiymətləndirilməli, icra miqyası həmin imkanlara uyğun seçilməlidir.

14.3 Təsdiq gözləyən qərarlar

Elana qədər aşağıdakı məsələlər üzrə qərar qəbul edilməlidir:

• Rəsmi adlar, platforma və keyfiyyət statusunun adı, Əsasnamənin təsdiq tarixi və səlahiyyətli qurum.
• İştirakın coğrafiyası, yaş şərtləri, komanda limiti, iş sayı, əvvəllər yayımlanmış material və iştirak haqqı məsələsi.
• Mövzu təsdiqi, əsas dil və mümkün istisnalar, format hədləri və tam texniki spesifikasiya.
• Müraciət və fayl qəbulu qaydası, son tarix, düzəliş və gecikmə proseduru.
• Ekspert ballarının birləşdirilməsi, final meyarları, 70/30 modeli, bərabər ballar və status həddinin tətbiqi.
• Tanınma kateqoriyaları və gənc müəllif yaş həddi; maddi mükafat imkanı yaranarsa onun ayrıca şərtləri.
• Dərc razılaşması, lisenziya, şəxsi məlumatların idarəsi, apellyasiya və sonrakı pozuntu proseduru.
• Mövcud resurslar əsasında icra imkanları və finalın forması; dəstək yaranarsa onun şərtləri və zəruri büdcə.
• Platformanın saxlanması, redaktə məsuliyyəti, istifadə göstəriciləri və hesabat dövrü.

Bu məsələlər həll edildikdən sonra eyni təsdiqlənmiş məlumatlar Əsasnaməyə, iştirakçı təlimatına, flyerə, veb səhifəyə və sponsor paketinə köçürülməlidir.

Müəllif və əlaqə məlumatları

Ad və soyad

Ölkə və şəhər

İş və ya təhsil yeri və vəzifə

Elektron poçt

Qısa bioqrafiya

Fərdi və ya komanda iştirakı

Komanda üzvləri və əsas əlaqələndirici

Təqdim edilən iş haqqında məlumat

İşin adı

Mövzu kateqoriyası

Hədəf auditoriyası və çətinlik səviyyəsi

Format və fayllar və ya keçidlər

Qısa xülasə və əsas mənbələr

Əlavələr: müəlliflik bəyanatı və süni intellektdən istifadə bəyanatı.